توسعه فناوری و تجهیزات آگاهی از ذات و ساختار مواد جزءلاینفک کیفیت محصول ساخته شده است. علم و مهندسی مواد دانشی است که به مطالعه ساختار داخلی، خواص و رفتار تمام مواد، توسعه فرآیندهای ساخت محصولات مفید و بازیافت آنها می‌پردازد.
به عبارت دیگر، یک تخصص بین‌رشته‌ای بوده و مادر تمامی رشته‌های مهندسی در جهان محسوب می‌شود.
امروز علم و مهندسی مواد مطالعه طیف وسیعی از مواد مهندسی مانند پلیمرها، سرامیک‌ها، فلزات، کانی‌ها و مواد معدنی را پوشش می‌دهد که هر کدام خواص منحصربه‌فردی دارند.
علم و مهندسی مواد ترکیبی از فیزیک، شیمی و مهندسی برای حل مشکلات واقعی جهان با همکاری نانوفناوری، بیوفناوری، فناوری اطلاعات، انرژی، ساخت و بسیاری از رشته‌های مهندسی است.
به همین دلیل علم و مهندسی مواد از جمله رشته‌های بسیار پرطرفدار در عصر حاضر در کشورهای توسعه‌یافته به‌شمار می‌رود. متخصص علم و مهندسی مواد درصدد است بین ساختار مواد و خواص آنها ارتباط برقرار کند.
علم و مهندسی مواد دارای زیرشاخه‌هایی مهمی از جمله ریخته‌گری، استخراج، انتخاب مواد، جوشکاری و… است.
در چند سال گذشته، رشته علم و مهندسی مواد در کشور در حاشیه بوده و هنوز نتوانسته جایگاهی در صنعت کشور پیدا کند که از دلایل آن می‌توان به نبود برنامه مشخص دانشگاه‌های کشور برای معرفی این رشته تحصیلی و فاصله زیاد بین صنعت و دانشگاه اشاره کرد.
علاوه بر آن، بسیاری از شرکت‌های تولیدکننده در حوزه مواد به‌دلیل اهمیت ندادن به کیفیت محصولات خود، وجود حامل‌های انرژی ارزان‌قیمت برای تولیدکننده و بهینه نکردن فرآیند تولید از جمله موارد توجه نشدن به علم و مهندسی مواد است.
به‌عنوان یک شاهد عینی می‌توان به نقش علم و مهندسی مواد در صنایع معادن کشور اشاره کرد که در تولید ناخالص ملی در سال ۲۰۱۸ میلادی (۱۳۹۷ خورشیدی) سهمی تقریبا ۴ درصدی داشته است.
در صورت استفاده از علم و مهندسی مواد سبب می‌شود هزینه‌های مربوط به اکتشافات، استخراج و فرآوری به مقدار قابل‌توجهی کاهش یابد؛ همچنین براساس آمار، بخش عمده تجارت جهانی بعد از تجارت نفت و فولاد مربوط به قطعات ریخته‌گری است.
براساس آمار منتشر شده رشد سالانه کشور برای تولید قطعات ریخته‌گری حدود ۱.۷ درصد است که در چشم‌انداز ۱۴۰۴ خورشیدی به ۵ میلیون تن خواهد رسید.
رشد تولید در حوزه تولید قطعات ریخته‌گری در صورت بهره‌گیری از علم و مهندسی مواد ارزش‌افزوده بالایی را نصیب کشور خواهد کرد.
به‌عبارت دیگر، در کشور بسیاری از واحدهای تولید قطعات ریخته‌گری بدون واحد تحقیق و توسعه در حال تولید بوده و تولید از ارزش‌افزوده کمی برخوردار است؛ بنابراین با توجه به اینکه توسعه ملی در حوزه‌های مختلف مواد خریدنی نیست، خلأ این تخصص در صنعت کشور به‌طور قابل‌توجهی احساس می‌شود؛ از این‌رو به رویکرد متفاوتی به این تخصص در کشور مورد نیاز بوده و به همکاری دانشگاه، صنعت و سایر نهادهای ذی‌ربط بستگی دارد.

رضا محمدی – کارشناس حوزه مواد

لینک خبر: https://smtnews.ir/%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%DB%8C/42390

جایگاه علم و مهندسی مواد